Một tay che nửa bầu trời, vị đại gia này phất lên nhanh chóng nhờ sở hữu hơn 30.000 căn nhà ở các vị trí đắc địa nhất Sài Thành. Ông cũng để lại cho đời vô số những công trình biểu tượng của thành phố.
Trong vài năm gần đây, nhất là giai đoạn 2021 đến nay, bất chấp tình hình dịch bệnh gây ra nhiều khó khăn, thị trường BĐS khu vực phía Nam, nhất là TP.HCM vẫn nhộn nhịp.
Hàng loạt các dự án lớn nhỏ được hình thành mỗi ngày. Nhưng có thể nhiều người không biết rằng từ thế kỷ 17 đã có những đại gia bất động sản xuất hiện, nhận ra tiềm năng của vùng đất vàng này.
Quả là như ông bà ta đã nói: “Anh hùng thời nào cũng có”. Trong số một trong 4 tứ đại hào phú lừng lẫy về mức độ quyền lực, sự giàu có lúc bấy giờ, chú Hỏa chính là vị tuy xếp thứ 4 trong bảng nhưng lại là người nắm giữ hơn 40% bất động sản Sài Gòn thời đó. Ông sở hữu hơn 30.000 căn nhà ở các vị trí đắc địa nhất Sài Thành và một trong số những căn nhà đó đến nay vẫn còn tồn tại.
“Chú Hỏa” (1845-1901) – tên khai sinh là Hui Bon Hoa, Jean Baptiste Hui Bon Hoa, phiên âm là Hứa Bổn Hỏa hay còn gọi là Hứa Bổn Hòa, một thương nhân người Việt gốc Hoa – là một trong vị đại gia của Sài Gòn xưa mà dân gian từng tôn vinh: “Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Hỏa” (Huyện Sỹ – Lê Phát Đạt; Tổng đốc Phương – Đỗ Hữu Phương; Bá hộ Xường – Lý Tường Quan và chú Hỏa – Hui Bon Hoa).
Tuy nhiên, theo nhiều giai thoại kể lại thì thực ra vị đại gia này có xuất thân nghèo khổ, Chú Hỏa từng kiếm sống bằng nghề buôn bán phế liệu, trong một lần thu mua ve chai, Chú Hỏa nhặt được cả túi vàng nằm trong một chiếc ghế nệm cũ. Người khác nói rằng Chú Hỏa đã mua được bức tượng đúc đồng nhưng bên trong đầy vàng.
Tài năng làm nên sự giàu có
Mặc dù còn rất nhiều câu chuyện khác xoay quanh việc làm thế nào mà từ cái nghèo, Chú Hỏa có thể vươn lên thành vị đại gia. Nhưng nhiều người đồng ý rằng, việc chú Hỏa phất lên không phải như lời đồn đãi do ông mua được chuông đồng hay nhặt được túi vàng trong chiếc ghế cũ, hay buôn bán cổ vật mà là nhờ có vốn ban đầu, nhờ có óc nhìn xa, nhạy bén với thương trường và quyết đoán trong công việc cộng với cơ hội đưa đến và biết nắm bắt cơ hội đã làm nên tên tuổi của một Hứa Bổn Hỏa.
Chính nhờ sở hữu tầm nhìn xa, trông rộng và nhờ vậy mà ông đã thấy trước được tiềm năng của vùng đất Sài Gòn lúc bấy giờ vẫn còn chằng chịt những kênh rạch lớn nhỏ. Ông chính là người đã mua lại toàn bộ khu đất tại trung tâm Sài Gòn và cho san lấp rồi xây nên Chợ Bến Thành – Khu chợ Mới lớn nhất thời bấy giờ và tồn tại cho đến ngày nay như một nét kiến trúc văn hóa độc đáo.
Chợ Bến Thành hiện nay đã được khởi công xây dựng từ năm 1912 đến cuối tháng 3 năm 1914 thì hoàn tất, với sự bỏ vốn của đại phú gia Hứa Bổn Hòa.
Xung quanh chợ Bến Thành ngày nay vẫn còn những dãy nhà cũ xây cùng thời với chợ Bến Thành vốn thuộc sở hữu của ông Hứa Bổn Hỏa.
Dãy nhà bên cạnh chợ Bến Thành cũng là tài sản của Chú Hỏa.
Majestic là khách sạn đồ sộ bậc nhất thời ấy, cũng do dòng họ Hui Bon Hoa xây dựng và tặng TP Sài Gòn thời thuộc Pháp.
Chú Hỏa còn luôn biết chia sẻ với cộng đồng cũng như giới cầm quyền đương thời qua việc xây dựng và sau này là hiến tặng hàng loạt công trình phúc lợi xã hội mà chức năng vẫn tồn tại đến tận ngày nay, như: Bệnh viện Đa khoa Sài Gòn, Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ, Trường THCS Minh Đức (quận 1), Bệnh viện Nguyễn Trãi (quận 5)…
Hình ảnh ngày xưa và ngày nay của Maternité Indochinoise (Bảo sanh viện Đông Dương), nay là Bệnh Viện Từ Dũ – Bệnh viện phụ sản lâu đời nhất Việt Nam.
Đặc biệt, một trong các di sản đặc sắc mà ông Hứa Bổn Hòa để lại chính là dinh thự riêng có 99 cửa của mình, nay đã trở thành Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM.
Bởi ông là người gốc Hoa nên con số 99 này được xem như là con số vượng tài, vượng khí. Số 9 trong tiếng hoa phát âm là cửu mà hai số 9 cộng lại là 18; gồm số 1 phát âm là nhất và số 8 phát âm là bát nếu đọc chại đi sẽ thành chữ phát trong phát tài, phát lộc. Từ đó có thể suy ra 99 cánh cửa tượng trưng cho câu nói: “Nhất phát cửu cửu” nghĩa là sự thịnh vượng trải dài trong suốt 99.
Đôi quang gánh tượng trưng cho thuở cơ hàn mua ve chai của chú Hỏa trong ngôi nhà 99 cửa.
Vậy là từ một anh Tàu mua bán ve chai trên đường phố, Chú Hỏa nhập quốc tịch Pháp và đổi tên thành Jean Baptiste Hui Bon Hoa. Chú Hỏa thành lập công ty Hui Bon Hoa. Vào thời Pháp thuộc, để vinh danh chú Hỏa, một con đường đã được mang tên Hui Bon Hoa và sau này, vào thời Đệ Nhất Cộng Hòa, đường được đổi tên thành Lý Thái Tổ, nơi có tiệm phở Tàu Bay nổi tiếng Sài Gòn với tô “xe lửa”.
Năm 1901, Chú Hỏa trở về Trung Quốc với vợ và mất ở đây, được chôn cất tại Tuyền Châu ở tỉnh Phúc Kiến. Sự nghiệp của ông ở Việt Nam vẫn được con cháu tiếp tục sau khi ông mất. Chú Hỏa có tổng cộng 3 người con trai và họ đều là những nhân vật kiệt xuất, xây dựng và phát triển sự nghiệp sau khi cha hạ thế, cũng như giữ gìn sản nghiệp còn nguyên vẹn đến không ngờ. Từ năm 1951, các thành viên gia đình và con cái của dòng họ Hui Bon Hoa đã dần dần chuyển sang các nước khác: Pháp, Mỹ… Trước ngày 30-4-1975, tất cả thành viên của dòng họ Hứa Bổn Hỏa đã rời Việt Nam.
Đường Hai Chiều
Tứ đại phú hộ là cụm từ dân gian ở miền Nam Việt Nam xuất hiện vào khoảng cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX để chỉ bốn người giàu có bậc nhất Sài Gòn, Nam Kỳ Lục tỉnh và cả xứ Đông Dương thời bấy giờ. Dân gian xưa từng lưu truyền câu thành ngữ: “Nhất Sỹ, Nhì Phương, Tam Xường, Tứ Hỏa" (nhưng đôi khi vị trí thứ tư được dành cho Tứ Định, Tứ Trạch hay Tứ Bưởi).
Vị trí dẫn đầu thuộc về Nhất Sỹ, tên thật là Lê Phát Đạt (1841–1900), còn được gọi là Huyện Sỹ do từng được chính quyền Pháp phong Huyện hàm. Ông quê ở làng Bình Lập, tỉnh Tân An (nay thuộc Long An), theo đạo Công giáo với tên thánh Philipphê và từng học trường Dòng tại Penang thời trẻ. Sau này, ông tham gia Hội đồng thuộc địa Nam Kỳ nhưng phần lớn thời gian tập trung phát triển nông nghiệp và hỗ trợ các hoạt động Công giáo. Với khối tài sản cự phú, ông đã tự bỏ tiền xây dựng Nhà thờ Huyện Sỹ (Quận 1) và Nhà thờ Chí Hòa (Quận Tân Bình) trên chính đất đai của mình. Cháu ngoại của ông là Nguyễn Hữu Thị Lan sau này trở thành Nam Phương Hoàng hậu, vợ của vua Bảo Đại.
Xếp thứ hai là Nhì Phương, tên thật là Đỗ Hữu Phương (1844–1914), thường gọi là Tổng đốc Phương. Ông sinh tại Chợ Đũi (Sài Gòn), gốc Minh Hương, am hiểu chữ Hán và tiếng Pháp. Sau khi Pháp chiếm Gia Định, ông hợp tác với chính quyền thuộc địa vây bắt một số thủ lĩnh phong trào kháng Pháp như Trương Quyền, Phan Tôn, Phan Liêm, Nguyễn Trung Trực và Nguyễn Hữu Huân. Năm 1872, ông được chỉ định làm hội viên Hội đồng thành phố Chợ Lớn. Bằng tiềm lực tài chính lớn, ông là một trong những người đề xướng và tài trợ xây dựng trường Collège de Jeunes filles Indigènes (Trường Nữ Trung học Sài Gòn hay trường Áo Tím), nay là Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai.
Vị trí thứ ba thuộc về Tam Xường, tức Lý Tường Quan (tự Phước Trai), người Minh Hương. Do tài sản kếch xù, dân gian thường gọi ông là Bá hộ Xường hoặc Hộ Xường. Thời trẻ, nhờ thông thạo tiếng Pháp cùng ngôn ngữ Hoa – Việt, ông làm thông ngôn cho chính quyền Pháp. Đến năm 30 tuổi, ông chuyển sang kinh doanh dịch vụ, lương thực, nhận thầu cung cấp vật dụng, thức ăn và độc quyền cung cấp thịt, cá cho vùng Sài Gòn cùng các tỉnh lân cận.
Ở vị trí thứ tư, dân gian có nhiều góc nhìn khác nhau:
Tứ Định: Tên thật là Trần Hữu Định, giàu lên nhờ mở tiệm cầm đồ, kinh doanh bất động sản và xuất nhập khẩu vải sợi. Ông nổi tiếng nhờ khả năng nắm bắt thời cơ trong những giai đoạn hàng hóa khan hiếm, sở hữu nhiều biệt thự tại Chợ Lớn và được người dân gọi là Bá hộ Định. Tuy nhiên, sau khi ông qua đời, con cháu không giữ được cơ nghiệp khiến tài sản bị thất thoát. Tứ Hỏa: Tên thật là Hui Bon Hoa (1845–1901), tên Hán-Việt là Huỳnh Văn Hoa, thường gọi là Chú Hỏa. Ông là người Việt gốc Hoa theo Công giáo, sáng lập công ty bất động sản Hui Bon Hoa sở hữu hơn 20.000 căn nhà tại Sài Gòn. Ông để lại nhiều công trình có giá trị kiến trúc tồn tại đến ngày nay như Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, Khách sạn Majestic, Bệnh viện Từ Dũ, Bệnh viện Đa khoa Sài Gòn và khu nhà khách chính phủ. Con gái ông qua đời vì bệnh phong cùi thời trẻ cũng là nguồn gốc cho giai thoại "Con ma nhà họ Hứa". Tứ Trạch: Tên thật là Trần Trinh Trạch (1872–1942), thường gọi là Hội đồng Trạch do từng tham gia Hội đồng Tư mật Nam Kỳ. Tương truyền ông xuất thân nghèo khó, từng đi học thay cho con chủ điền người Pháp để lấy vốn chữ nghĩa, sau làm viên chức tòa bố tỉnh Bạc Liêu. Nhờ am hiểu luật pháp, ông giàu lên nhanh chóng qua việc thâu tóm điền địa. Ông cũng là đồng sáng lập kiêm Chánh hội trưởng Ngân hàng Việt Nam (1927) – ngân hàng đầu tiên do người Việt điều hành. Con trai thứ ba của ông chính là Trần Trinh Huy, người nổi danh với biệt hiệu "Công tử Bạc Liêu". Tứ Bưởi: Tên thật là Đỗ Thái Bưởi (1874–1932), tức Bạch Thái Bưởi (do làm con nuôi một gia đình họ Bạch). Ông xuất thân từ gia đình nông dân nghèo ở Thanh Trì (Hà Nội), từng làm ký lục cho hãng buôn Pháp tại Hà Nội nên còn có biệt danh Ký Năm. Sau này, ông vươn lên trở thành nhà tư sản dân tộc tiêu biểu thế kỷ XX, gặt hái thành công lớn khi cạnh tranh trong các lĩnh vực vận tải đường thủy, khai thác mỏ và xuất bản (sở hữu Giang Hải Luân thuyền Bạch Thái Bưởi công ty và Đông Kinh ấn quán).
Ngoài Tứ đại phú hộ, thời kỳ này còn ghi nhận nhiều đại địa chủ và nhà tư sản nổi tiếng khác như Quách Đàm (1863–1927) - thương gia gốc Hoa có công xây dựng Chợ Bình Tây, Trương Văn Bền (1883–1956) - người sáng lập thương hiệu Xà bông Cô Ba, và đại điền chủ Trần Chánh Chiếu…
Sự thăng hoa về tài chính của các đại gia tộc này gắn liền với quá trình đô thị hóa Sài Gòn - Chợ Lớn và chính sách khai thác điền địa của Pháp. Dù nguồn gốc tích lũy tư bản khác nhau, di sản kiến trúc và danh tiếng của họ vẫn là một phần câu chuyện lịch sử văn hóa Nam Bộ thời kỳ giao thời.
0 Nhận xét:
Đăng nhận xét